Het Emo-Pad van de Nieuw-Spirituelen

Afgelopen vrijdag begaf ik mij op weg om bij iemand iets op te halen. De man had een voor mij raadselachtige straatnaam opgegeven: ‘Celeborn’. Nu duidt een aanduiding zonder ‘straat’ of ‘weg’ erin er al meteen op, dat het gaat om een nieuwbouwwijk. Meestal hebben dergelijke wijken straatnamen die zijn ontleend aan kruiden en grassoorten – bedoeld als een schuldbewust postuum eerbetoon voor de aan de verstedelijking opgeofferde braakliggende akkers, velden en drooggelegde broeklanden. Door deze associatie vatte in mijn hoofd de gedachte post, dat Celeborn wel zo’n in de vergetelheid geraakt, ongetwijfeld geneeskrachtig kruid was. Deze misvatting werd bevestigd toen Google – nadat ik de naam in de zoekmachine had ingevoerd– terugvroeg of ik wel zeker wist of het geen ‘sleedoorn’ moest zijn.

Enfin. De navigator accepteerde de geheimzinnige straatnaam  zonder tegenspraak en loodste mij vanuit de Kruidenbuurt in Stratum – met zijn ouderwetse namen als Koriander- en Laurierstraat – naar de groene suburbs rond Geldrop. Daar wachtte mij een surrealistische ervaring. Zonder blikken of blozen kondigde de stem uit de draagbare bijrijder aan, dat ik weldra de ‘Laan van Tolkien’ zou naderen. Nauwelijks was ik bijgekomen van mijn verbazing, toen ik vaststelde dat alle straten en hofjes die door de wijk kronkelden (want voor een duidelijk stratenplan hoef je in in een dergelijke wijk niet te zijn) waren benoemd naar wezens uit het oeuvre van de Britse cultauteur. Er zijn dus, stelde ik met enige bezorgdheid vast, mensen die wonen in (op, aan?) ‘Frodo’, ‘Gandalf’ en ‘Sam Gewissies’ – en ‘Celeborn’ dus.

Nu ben ik wel wat gewend. In Eindhoven bestaat ook een buurt met namen als ‘Roodkapje’ en ‘Gelaarse Kat’ en niet ver daarvandaan kun je zomaar verzeild raken in de ‘Count Bassie Gracht’.  Leuk voor de Jazzliefhebbers. Degenen die van opera houden, kunnen overigens een paar straten verderop terecht in ‘Aida’. Bovendien: ik snap ook wel dat je in nieuwbouwwijken niet meer de straten kunt noemen naar burgemeesters, zeventiende-eeuwse schilders en heiligen. Maar nu moest ik toch wel even slikken. In welk natuurtroebel-appelsapbrein was de ingeving opgeborreld, om een hele wijk te benoemen naar de wezens van Tolkien?

Ach, wellicht is er ergens in Nederland ook wel een wethouder die dweept met Kuifje of Dostojevski en zijn er in zijn of haar gemeente straten en pleinen met namen als ‘Bobby’ en ‘Karamazow’. Moet kunnen. Zolang zo’n fascinatie voor een auteur en zijn of haar oeuvre maar gepaard gaat met de nodige zelfspot, vind ik haar eerder vertederend. Ik bezondig me er ook te pas en te onpas aan om – ‘tongue in cheek’ – te verwijzen naar passages uit Der Ring des Nibelungen of Der Zauberberg. Dus waarom zou je zo’n grap van een wethouder (of wie daar ook over gaat) niet kunnen waarderen?

***

En toch lijkt het erop, dat men hier de passie voor een fictieschrijver wat al te serieus heeft genomen. Vanuit mijn eigen denkraam – om het woord ‘frame’ maar te vermijden – zie ik uiteraard meteen een verband met het verschijnsel van de ‘nieuw-spirituelen’. Dat zijn degenen die het tekort van onze onttoverde samenleving compenseren met allerlei nieuwe cults.

Wie mij kent, weet dat ik dit fenomeen ook betreur. In plaats van dankbaar gebruik te maken van de aangenaam koele ruimte die de secularisatie ons biedt; in plaats van met de moed der stoïcijnse gelatenheid in te gaan op de uitdaging tot volwassenheid, die hoort bij ons tijdsgewricht: in plaats daarvan vullen de nieuw-spirituelen de ruimte met hartverwarmende nieuwe geloofjes en nieuwe magie. Geloof komt nu uit een potje of wordt ‘ervaren’ via aangename tintelingen of via ‘mediums’. Het articuleert zich in een magische Eftelingwereld, een virtuele Droomvlucht. Religie nieuwe stijl is de warme chocolademelk die ons de seculiere winter doorhelpt en bouwt het weidse seculiere landschap vol met Fallertempeltjes.

Ook hier weer: als nieuwe dweepzucht gepaard gaat met zelfspot; als we toegeven dat we soms gewoon de biologische behoefte hebben om ons dagelijks leven aangenaam en draaglijk te maken door terug te vallen op kinderlijke patronen: soit. Er is ook niets tegen als volwassenen stiekem kinderspeelgoed en kinderboeken verzamelen. Ik ben zelf bijvoorbeeld een groot fan van Sesamstraat – en dan met name van Bert en Ernie. Maar als deze biologische behoefte wordt opgehemeld tot een serieus te nemen opvolging van of aanvulling op de traditionele religie: dan kan ik er niets anders in zien, dan de drup die volgt op de regen.

Het authentiek spirituele was en is immers altijd datgene wat begint, als al onze gedachten en gevoelens, redeneringen en fantasieën, woorden en beelden zijn uitgeput. Als zodanig was en is het ook een kritisch correctief op infantiele vormen van religie – en een boezemvriend van de secularisatie. De nieuwe spiritualiteit lijkt haar onderwerp echter te willen reduceren tot datgene wat past binnen het zoeklicht van onze subjectiviteit. Het goddelijke wordt gevangen binnen het home theater van ons voorstellingsvermogen. Ik wil dit alles overigens niet demoniseren – zoals veel orthodoxen doen – maar ik kan het gewoon niet serieus nemen (behalve sociologisch). Het spijt me.

Hoewel ik open sta voor de gekste dingen (zie mijn log van de vorige week), vind ik het te naïef om elke vogel tot wijze uil te verklaren, zoals Manuela Kalsky in Trouw van 25 januari lijkt te doen. Ze kan dan wel zeggen dat ze ‘nieuwsgierig’ is en onbevangen staat ten opzichte van de ‘nieuwe spiritualiteit – zolang iemand maar ‘bij zijn goede verstand’ blijft en zolang er geen geweld uit voortvloeit. Ik vrees niettemin dat hier de kritische onderzoeksgeest wordt gesmoord door de politiek correcte mantel der liefde. Natuurlijk: ze wil het ‘van geval tot geval’ bekijken – maar dat is een klassieke conversation stopper om het niet te hebben over de kern van een probleem. Maar het is toch gewoon een kwestie van vrije ‘keuze’? –  aldus Kalsky weer. Ze lijkt echter eerder een ‘zelf  gekozen onmondigheid’ (Kant) te omarmen. Dat mensen daarmee – al worden ze geen terroristen – schade toebrengen aan hun eigen ziel, vind ik ernstig genoeg  om er serieus een punt van te maken.

Of gaan we met zijn allen het Emo-Pad op? Dat ligt trouwens ook in de Tolkienwijk in Geldrop.

Geef een reactie