Een ander licht

Het leven in een non-descripte stad als Eindhoven in de meest sombere maand van het jaar is een zware opgave. Als een onbestemd donkergrijze vloeistof sijpelt de neerslachtigheid door de kieren van je ziel naar binnen. Gelukkig heeft de creatieve en innovatieve stad hierop iets gevonden – zij het eerst zeer recentelijk. In 2006 werd namelijk het Glow Festival in het leven geroepen. Sindsdien is de stad iedere november een week lang het toneel van lichtkunstwerken – uiteenlopend qua formaat en genre, gehalte en pretentie.

Ik herinner me dat ik het evenement in 2006 per ongeluk ontdekte, toen ik op een regenachtige avond van het station naar huis fietste. Ik werd volkomen verrast door de magie van een onzichtbare hand, die onverwacht kleur, lichtheid en speelsheid verleende aan de drukkende architectuur uit de muffe neogotiek, de nurkse wederopbouwjaren en de kneuterige jaren tachtig. Het was of de betonsluier van de stad doorzichtig werd.

Glow was een gouden greep, want sedert de start in 2006 is het aantal bezoekers vertienvoudigd en is het festival uit de kluiten gewassen. De betovering van het nieuwe is uiteraard vervlogen. De groei van het aantal bezoekers heeft bovendien tegelijk het aantal regels en aanwijzingen doen toenemen, evenals het aantal hekwerken en verplichte looproutes, toegangscontroles en pretparkrijen. Het is niet meer zo makkelijk om ad random rond te slenteren, om je te laten verrassen als je een hoek omgaat en om te luisteren naar de gedempte Oh’s en Ah’s van andere toeschouwers. Hopelijk gaat het festival niet ten onder aan zijn succes.

Sombere cultuurdokters zullen trouwens vaststellen dat het festival een zoveelste symptoom, ja uitwas is van de ‘esthetisering van de wereld’ en het ‘artistieke kapitalisme’*. We kunnen ons beter van onze verfijnde kant laten zien en de prikkelarme maand gebruiken om in te keren in onszelf. We kunnen bijvoorbeeld samen met Rilke ‘waken, lezen, lange brieven schrijven en onrustig dwalen door de lanen, terwijl de bladeren om ons heen stuiven’. In plaats daarvan zwengelen we in november de industrie van zintuiglijke indrukken aan, de machine die de prikkels produceert waaraan de homo estheticus in ons zo verslaafd is. Festivals als Glow zijn het prozac van de op drift geraakte postmoderne mens, zal de cultuurpessimist verzuchten.

Tenzij de commercialisering het festival helemaal in haar greep krijgt en de kitscherige elementen (die er zeker onderdeel van zijn) de overhand krijgen, blijft Glow niettemin een spannend experiment met de doorsneestad die Eindhoven is. De stad wordt gedurende een week onder een verrassende hoek belicht. Wat lelijk is (of gewoon saai) mag een week lang baden in de weelde van vluchtige schoonheid – of blijkt bij nader inzien helemaal niet zo lelijk te zijn.

Glow is echter meer dan een premature kerstmarkt, meer dan een tijdelijke make-over, waarna de stad voor de rest van het jaar weer wegzinkt in haar Assepoesterbestaan. Glow is ook een ontdekkingsreis. Uithoeken van de stad worden aan de duisternis ontrokken en tijdens het festival komt de bezoeker op plekken waarop zelfs de geboren en getogen Eindhovenaar niet zo makkelijk komt. No-go-areas zijn nu van iedereen. Verlaten fabrieksgebouwtjes, louche binnenplaatsen en ontoegankelijke villatuinen worden toegankelijk, ja: nodigen uit. De stad blijkt geen boze droom te zijn, waarin de mens verdwaalt, doch een herbergzaam oord.

Kortom: Glow betovert. Het festival plaatst de publieke en semipublieke ruimte letterlijk en figuurlijk in een ander licht. Er begint iets te glinsteren in de ogen van de stad – en van haar bewoners en bezoekers. Voor even worden de stad en haar mensen doorschijnend. Hun hart en hun ziel komen aan het licht.

De kunst verheft, zo blijkt maar weer. Dat is ouderwets uitgedrukt, maar ik ben dankbaar dat ze dat nog steeds niet is verleerd.

* Cfr. Lipovetsky, G. en J. Serroy. L’esthétisation du monde: Vivre à l’âge du capitalisme artiste. Gallimard 2013.

***

Bij de afbeelding: Het kunstwerk ‘Cloud’ van Caitlind r.c. Brown & Wayne Garrett (http://incandescentcloud.com/) geëxposeerd in een leegstaand gebouw van het NRE-terrein. Hergebruik van afgedankt en historisch geworden materiaal (oude gloeilampen) gaat samen met hergebruik van ruimte (een in onbruik geraakt utiliteitsgebouwtje) en tijd (een sombere novemberavond). In combinatie levert dat een verrassing op.

2 thoughts on “Een ander licht



Geef een reactie